Podstawowe definicje
1. Pierwsza definicja kryminalistyki.
Pierwsza definicja kryminalistyki pojawiła się w zeszycie Hansa Grossa „Archiv für Kryminalantropologie und Kriminalistik” w 1898 roku:
„Kryminalistyka jest elementem wiedzy przyrodniczej w prawie karnym; to, co ona wie, czego dowodzi i co chce wykryć, czego uczy i co przedstawia, opiera się na ścisłych podstawach obserwacji. Przedmioty jej badań, jej usług to realia prawa karnego w najszerszym tego słowa znaczenia”
2. Współczesne definicja kryminalistyki:
- „kryminalistyka bada sposoby i środki dokonywania przestępstw oraz opracowuje metody służące do wykrycia przestępstwa tudzież do ustalenia i ujęcia sprawcy czynu przestępnego” P. Horoszowski[1]
- „kryminalistyka to nauka o taktyce i technice popełniania przestępstw, o taktyce i dochodzenia oraz o taktyce i technice zapobiegania przestępstwom” W. Gutekunst[2]
- „kryminalistyka to nauka o taktycznych zasadach i sposobach oraz o technicznych metodach i środkach rozpoznawania i wykrywania prawnie określonych, ujemnych zjawisk społecznych, a w szczególności przestępstw ich sprawców oraz udowadniania istnienia lub braku związku pomiędzy osobami i zdarzeniami; a także zapobiegania przestępstwom i innym niekorzystnym, lecz prawnie relewantnym zjawiskom. Nauka ta zajmuje się również strategią przewidywania i przyszłego rozpoznawania oraz zwalczania tych zjawisk, zwłaszcza poprzez zapobieganie ich powstawania i rozwojowi.” T. Hanausek[3]
3. Przedmiot kryminalistyki:
- wykorzystuje osiągnięcia współczesnej wiedzy z zakresu nauk przyrodniczych, społcznych i technicznych,
- opracowuje taktyczno-techniczne sposoby praworządnego uzyskiwania środków dowodowych oraz dowodzenia czynów o cechach przestępstwa,
- bada taktykę i technikę przestępczą,
- zajmuje się stanem praktyki kryminalistycznej,
- opracowuje taktyczno-techniczne sposoby rozpoznawania i wykrywania zdarzeń, mogących interesować organy ścigania i uzyskiwania informacji o tych zdarzeniach oraz o ich sprawcach,
- opracowuje metody i środki profilaktyczno-prewencyjne[4].
4. Działy kryminalistyki.
a) Taktyka kryminalna – zajmuje się:
- sposobami popełniania czynów przez przestępców
- zasadami działania organów śledczych stosowanymi w celu wykrycia przestępstwa oraz ujawnienia i ujęcia sprawcy
b) Technika kryminalna – zajmuje się sprawą środków fizyczno – chemicznych:
- używanych przy popełnianiu czynów przestępnych
- stosowanych w celu wykrycia przestępstwa oraz ustalenia i ujęcia sprawcy[5]
c) Strategia kryminalistyczna – obejmuje:
- wiedzę typu prognostycznego, przewidującą kierunki, metody i środki działania przestępców w dalekiej przyszłości
- wiedzę przygotowującą takie metody, środki i przedsięwzięcia, które byłyby w stanie skutecznie zwalczać tę przyszłą przestępczość[6]
d) Metodyka kryminalna – stanowi adaptację taktyki i techniki śledczej, obejmuje: ogólną i specjalistyczną wiedzę, na podstawie, której podejmowane są odpowiednie decyzje polegające na wyborze optymalnej taktyki śledczej.[7] Wykorzystywana do zwalczania określonych grup przestępczych.
5. Dziedziny profilujące kryminalistykę.
Dziedzinami kształtującymi kryminalistykę są w szczególności trzy działy kryminologii:
- etiologia – przestępczości i zjawisk ze sfery patologii życia społecznego – nauka o uwarunkowaniach oraz przyczynach przestępstw
- symptomatologia – przestępczości i zjawisk ze sfery patologii życia społecznego – nauka zajmująca się zewnętrznymi przejawami przestępstw
- wiktymologia – nauka zajmująca się ofiarą przestępstwa[8]
6. Dziedziny zastosowania kryminalistyki.
Osiągnięcia kryminalistyki są wykorzystywane w wielu dziedzinach. Największe zastosowanie odnajdujemy w procesie karnym, a ponadto przy:
- czynnościach operacyjno-rozpoznawczych – czynności prowadzone poza procesem karnym przez organy ścigania, zazwyczaj służą aktualnemu bądź przyszłemu procesowi karnemu.
- ekspertyzie – to zespół czynności badawczych wymagających wiadomości specjalnych wykonywanych przez biegłego na zlecenie organu procesowego, zakończonych opinią.[9]
Przypisy:
[1] Horoszowski P.: „Kryminalistyka”, wyd. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 13.
[2] Gutekunst W.: „Kryminalistyka”, wyd. Prawnicze, Warszawa 1974r., s. 10.
[3] Hanausek T.: „Kryminalistyka – zarys wykładu”, wyd. Zakamycze 2005r., s. 23.
[4] Kuliki M., Kwiatkowska-Darul V., Stępka L.: „Kryminalistyka, wybrane zagadnienia teorii i praktyki śledcz-sąowej”, wyd. Uniwersytet Mikołaja Kopernika, s. 46.
[5] Horoszowski P.: „Kryminalistyka”, wyd. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 14.
[6] Hanausek T.: „Kryminalistyka – zarys wykładu”, wyd. Zakamycze 2005r., s. 42.
[7] Hołyst B.: „Kryminalistyka”, wyd. LexisNexis, Warszawa 2007, s. 27.
[8] Hanausek T.: „Kryminalistyka – zarys wykładu”, wyd. Zakamycze 2005r., s. 24.
[9] Hanausek T.: „Kryminalistyka – zarys wykładu”, wyd. Zakamycze 2005r., s. 166.
