Monika Całkiewicz - Kryminalistyczne badania patologicznego pisma ręcznego
Badania identyfikacyjne pisma ręcznego wykonywane są przeważnie na polecenie organów ścigania lub wymiaru sprawiedliwości. Ich celem jest ustalenie autora pisma (lub podpisu). Ponieważ dokonać jej można jedynie metodą porównania, badania takie nazywane są również ekspertyzą porównawczą pisma ręcznego.
Wnioskowanie o pochodzeniu różnych pism od tej samej osoby jest zagadnieniem niezwykle złożonym, ponieważ wymaga uwzględnienia szerokiej gamy cech, jakimi charakteryzuje się pismo - jest to na przykład stopień czytelności i naturalności, poziom dojrzałości, kierunek i stopień nachylenia znaków, ich budowa, także kształt łuków załamań i łączeń. Znaczenie mają również takie cechy jak topografia pisma, tempo pisania, stopień nacisku na podłoże.
Zadaniem, jakie postawiła przed sobą Monika Całkiewicz, jest odpowiedź na pytanie, czy identyfikacji kryminalistycznej można poddać pismo patologiczne i czy na podstawie badania rękopisu da się jednoznacznie stwierdzić, że jest to pismo patologiczne.
Część badawcza pracy poprzedzona jest wstępem teoretycznym, w którym autorka w systematyczny sposób omawia metody ekspertyzy pisma ręcznego oraz najważniejsze zagadnienia dotyczące badań pisma ręcznego. W kolejnym rozdziale nakreślone zostają problemy związane z neuropsychologicznymi podstawami procesów czytania i pisania oraz z patologią pisma ręcznego.
Po tym wstępie autorka przystępuje do przedstawienia i opisu badań. Spośród wielu czynników wpływających na obraz pisma ręcznego do badań wybrane zostały trzy: choroby psychiczne, upośledzenie umysłowe oraz dysgrafia. Są to stosunkowo często występujące czynniki psychopatologiczne (dysgrafia znalazła się wśród nich dlatego, że również ona wiąże się z upośledzeniem wielu funkcji organizmu, np. percepcji wzrokowej, koordynacji ruchów).
Każdemu z tych trzech czynników poświęcony jest osobny rozdział, prezentujący m.in. obraz kliniczny zaburzeń, które w danym wypadku mogą wpływać na obraz pisma ręcznego. Omówione zostają również możliwości leczenia osób dotkniętych tymi zaburzeniami, co jak pisze sama autorka, „ma istotne znaczenie w celu stwierdzenia, czy grafizm może ulec istotnej poprawie, a co za tym idzie - zmianie uniemożliwiającej lub utrudniającej w istotny sposób identyfikację rękopisów sporządzonych przez tę samą osobę przed i po zakończeniu leczenia” (s.11).
Trzonem każdego z tych trzech głównych rozdziałów jest oczywiście omówienie badań. Znajdziemy tu niezliczone próbki pisma badanych osób, opatrzone komentarzami, poza tym w odniesieniu do każdego schorzenia autorka stara się stworzyć swoistą klasyfikację typowych oznak graficznych danego schorzenia - na przykład w przypadku dysgrafii są to m. in. pomijanie elementów liter, upraszczanie i zniekształcanie znaków graficznych, zastępowanie właściwych wyrazów podobnymi brzmieniowo, fonetyczny zapis wyrazów.
Na końcu głównych rozdziałów znajduje się obszerne podsumowanie, a w zakończeniu całej pracy łączące wszystko w całość wnioski ogólne.
Książka Moniki Całkiewicz jest fachową rozprawą z zakresu badań identyfikacyjnych pisma ręcznego, lecz - zarówno dzięki rzetelności, jak i przejrzystości tej pracy - krąg jej odbiorców jest bardzo szeroki: od specjalistów zajmujących się ta dziedziną, poprzez przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości i organów ścigania aż po psychologów, lekarzy i pedagogów.
