1. Co właściwie chcę napisać, czyli dwie podstawowe odmiany kryminału
Jeśli podjąłeś ambitne postanowienie napisania powieści kryminalnej i nie bardzo wiesz, jak się do tego zabrać, ten poradnik jest właśnie dla ciebie!
Moim zamierzeniem jest w sposób jasny i przejrzysty przedstawić wszystkie problemy związane z pisaniem powieści kryminalnej. Jej definicji nie da się sprowadzić do prostego stwierdzenia, że jest to książka o zbrodni - kryminał ma bowiem specyficzną konstrukcję fabularną, wyróżnia się również sposobem funkcjonowania napięcia i odmienną nieco kreacją postaci. Znajdziesz tu wiele konkretnych wskazówek i praktycznych rad, które - taką mam nadzieję - pomogą ci efektywniej pracować nad własną powieścią.
Na początek zadaj sobie może następujące pytanie: „Jaki kryminał chcę napisać?”
Bez względu na to, jaki wybierzesz temat, staniesz przed podstawowym wyborem: powieść detektywistyczna czy thriller? W pytaniu tym chodzi o sposób skonstruowania twojej powieści kryminalnej, czyli właściwie o najważniejszą jej cechę.
Jeśli nawet poczyniłeś już konkretne plany, dobrze byłoby, byś zdawał sobie sprawę z istnienia takiego podziału i następstw, z jakimi się wiąże wybór którejś z tych wersji.
Powieść detektywistyczna powstanie, jeśli …
… zbrodnia pojawi się na początku twojego kryminału, a jego głównym wątkiem będzie badanie przeszłości w celu odnalezienia sprawcy tejże zbrodni. Zwróć uwagę, co jest najbardziej charakterystyczną cechą konstrukcyjną takiej powieści - to akcja jakby wstecz, ukierunkowana na to, co było. Detektyw chce wiedzieć jak najwięcej na temat charakteru i życia ofiary, szuka odpowiedzi na pytanie, gdzie byli inni, gdy popełniono zbrodnię, i co wtedy robili, przeprowadza wiele rozmów z podejrzanymi, świadkami, ze znajomymi ofiary i jej sąsiadami. Może też czytać czyjeś pamiętniki, szukać informacji w gazetach, ale zauważ, że, że źródłem napięcia jest to, co wynika z odkrywania przeszłości. Jeśli nawet później pojawia się kolejna zbrodnia, jest ona związana z poprzednią, a sprawca jest z reguły tą samą osobą.
Thriller powstanie, jeśli …
… zbrodnia pojawi się na początku albo później, a w głównym wątku nie będzie dominować badanie przeszłości, lecz wydarzenia bieżące (np. perypetie detektywa, wydarzenia z życia osób mniej lub bardziej związanych z ofiarą). Cechą konstrukcyjną thrillera jest więc akcja ukierunkowana na przyszłość. Podstawowe pytanie brzmi: Co się wydarzy? Nie kierujesz zatem uwagi odbiorcy na zbrodnię już dokonaną, nie zmuszasz go do bezustannego zgadywania, kto był sprawcą. Twój czytelnik zostaje wciągnięty w wydarzenia, które mają miejsce już po zbrodni, i to one właśnie stanowią źródło napięcia.
Twój detektyw może oczywiście prowadzić rozmowy ze świadkami i podejrzanymi, ale przede wszystkim będzie przeżywać jakieś przygody, angażować się w nowe sprawy, poznawać nowych ludzi. Jego życie prywatne nie jest już tematem tabu, wraz z życiem zawodowym stanowi jedną całość.
Umniejszona rola przeszłości, tym samym więc zagadki, ma w thrillerze określone konsekwencje dla sposobu opowiadania. Chodzi o zmianę perspektywy - w thrillerze wydarzenia przedstawiane są (najczęściej zamiennie) z punktu widzenia różnych osób, np. zarówno detektywa, jak i innych bohaterów, także ofiary, często również i samego sprawcy. Niejednokrotnie pozwala nam to domyślić się, kto nim jest; w każdym razie zmiana perspektywy niemal zawsze osłabia lub też niweluje efekt zagadki.
Podsumowanie
Powieść detektywistyczna i thriller to jakby dwa bieguny powieści kryminalnej. Wprawdzie równie trudno znaleźć czystą gatunkowo powieść detektywistyczną, jak i czysty gatunkowo thriller, tym bardziej więc i ty nie musisz trzymać się ściśle żadnego z nich. Jednakże znając te podstawowe założenia, łatwiej „zapanujesz” nad fabułą własnej powieści kryminalnej.
Bardzo szczegółowe rozróżnienie tych dwu odmian znajdziesz tu: Powieść detektywistyczna a thiller
