Motyw zamkniętego pokoju
Jest to motyw zbrodni popełnionej w pomieszczeniu zamkniętym, w którym w momencie otwarcia go przez detektywa prócz ofiary nie ma nikogo innego; zbrodnia jawi się więc jako całkowicie niewytłumaczalna.Motyw zamkniętego pokoju to motyw najbardziej klasyczny ze wszystkich występujących w literaturze kryminalnej, zwłaszcza w jej odmianie detektywistycznej. Jeśli bowiem zbrodnia powinna zawsze być zagadką, to najdoskonalszą wersją tego przypadku jest zagadka tak skonstruowana, by przeczyła prawom logiki i prawdopodobieństwu.Taka zagadka to wyzwanie rzucone prawom przyrody - autor kryminału wykazuje więc maksimum kunsztu, jeśli potrafi przedstawić zbrodnię jako absolutnie niemożliwą do dokonania, potem zaś wyjaśnić ją w sposób prosty i za pomocą minimum środków.
Roger Caillois trafia w sedno, pisząc że „odkrycie winnego mniej w gruncie rzeczy waży niż sprowadzenie niemożliwego do możliwego (…), nadprzyrodzonego do przyrodzonego” (przeł. Jan Błoński) - stąd właśnie upodobanie autorów do motywu zamkniętego pokoju.
W opowiadaniach i powieściach kryminalnych z motywem zamkniętego pokoju stosowano następujące rozwiązania:
- do pokoju, niedostępnego dla człowieka, mogło jednak dostać się zwierzę (np. małpa, wąż)
- morderstwo miało miejsce, zanim pokój został zamknięty
A. klucz wciągnięto do środka (np. przy pomocy nitki, którą później zerwano i wyciągnięto na zewnątrz)
B. mechaniczne urządzenie odtwarzało nagrany głos ofiary, za sprawą czego otoczenie przekonane było, że ofiara żyła jeszcze po zamknięciu pokoju
C. pokój został zamknięty z zewnątrz przez przekręcenie klucz znajdującego się wewnątrz, co było możliwe dzięki zastosowaniu specjalnego urządzenia
- zbrodnia została popełniona przez pierwszego wchodzącego człowieka (uważany jest on przez wszystkich za tego, który odkrył zwłoki)
- zbrodnia została popełniona już po wejściu ofiary do pokoju; ofiara została ugodzona, gdy stała w oknie, które chwilę potem zatrzasnęło się
- ofiara została ugodzona na moment przed tym, zanim weszła do pokoju i zamknęła się w nim
Przykłady utworów kryminalnych wykorzystujących motyw zamkniętego pokoju:
Edgar Allan Poe: Zabójstwo przy rue Morgue (wyd. oryg. 1841)
Gaston Leroux: Tajemnica żółtego pokoju (wyd. oryg. 1907)
S. S. Van Dine: Morderstwo Margaret Odell (wyd. oryg. 1927)
Maj Sjöwall, Per Wahlöö: Zamknięty pokój (wyd. oryg. 1973)
